Ong’iyo matut mar gik ma tiyo e olembe mag Kiwano: Ber mag ngima kod dongruok masani e loso gik ma tiyo
E ngima mar ndalogi ma ng’ato nyalo ng’iyogo gik moko mapiyo, ji mang’eny ma tiyo kod gik moko dwaro yore mag piny ma nyalo duoko piny parruok kendo medo teko.Olemo mag kiwano(Olemo mar Acanthopanax senticosus, bende mong'ere kaka Eleuthero) osebedo gino manigi huma e sekta mar thieth nikech ong'ere gi Komison mar Thieth mar Piny China kaka gino mowinjore tigodo e chiemo mag thieth. Oboke ma Zhu Dan kod jowetene notimo e higa mar 2021. ne oketo e yo machuok gik madongo ma tiyo, tije mag thieth, kod dongruok mar loso madho, ma miyo bedo gi fundament motegno mar sayans mar loso madho ma tiyo. Oboke ni oriwo nonro ma osetimre sani mondo omi ng’ato ng’eyo matut kuom ber ma olembe mag kiwano nigo kuom ngima kendo ochung’ne kaka inyalo tiyo kod .poda mar olembe maler mar kiwanogigolo kiwanoe gik ma itiyogo e ohala.
1. Gik madongo ma tiyo e olembe mag Kiwano: Ot mar mwandu mag chiemo
Olemo mar Kiwano nigi gik mathoth ma nyalo konyo e ngima, ma gin gik ma miyo ng’ato bedo gi ber e ngimane. Kidienje madongo gin kaka:
1.1 Glaikosaid
Glaikosaid gin gigo mantie ahinya e olembe mag kiwano, moriwo nyaka glakosaid mag sukari, saponin, kod lignan. E kindgi, .Elyuterosaid B kod Enigi gik ma nigi gik mang’eny moloyo, ma gin gik ma romo 80% mar gik moko duto ma nigi glikosaid. Gik ma notimre nyiso ni gik ma kamago nyalo golo gik ma nigi sukari bang’ donjo e ringruok, kendo gilokore gibedo gik ma nigi sukari ma nigi teko maduong’. 1.2135 mg/g.
1.2 Gik ma kelo flavonoid
Gik mamoko madongo ma ng’ato nyalo ng’eyo e olembe mag kiwano, kendo giyudore ahinya e olembe, it, kod ng’injo. Ka itiyo gi yo mar golo gik ma ng’ato nyalo ng’ado e wi lowo, yo maber moloyo mar golo gik ma ng’ato nyalo ng’ado e wi lowo ma nyalo romo 8.72%. Gik ma dwoko piny gik moko nigi teko matek mar geng’o gik ma nyalo ketho del.
1.3 Polisakaraid
Polisakaraid ma ni e olembe mag kiwano gin gik ma nigi fruktos, glukos, kod arabinos. Polisakarid ma nyalo ng’injo e pi kod ma nyalo ng’injo e alkali gin 2.3%–5.7% kod 2%–6%, kaka giluwore. Bang’ loso maber yore mag timo gikmoko, kwan mar polisakarid ma igolo chopo 10.88%. Kaka ng’ato nyalo ng’ado bura, mano miyo ng’ato bedo gi ng’injo ang’wen mag molekyu, kendo ng’injo mar 50-10 u e ma opong’ ahinya gi 42.9%.
1.4 Gik ma dongo e piny kod Asid mag amino
Olemo mar kiwano nigi gigo 14 mag mineral kaka Fe, Zn, Sr, Mn, kod Na, kendo en gi protin ma ok rach mahingo 11.4% mar pek mar del motuo. Oganda ma nigi asidi ma dwarore ahinya chopo machiegni gi rang’iny mar FAO/WHO, ma miyo obedo gik mabeyo ahinya ma yudore e yien.
1.5 Gik mamoko
Bende, en gi mo ma nyalo ng’injo, asidi ma nyalo ng’injo, pektin, kod gik mamoko ma konyo e miyo obed gi ndhadhu makende kendo tiyo maber.
Gik ma tiyo gi gik moko duto gin fundament ma nigi teko mar ngima mar olembe mag kiwano.Pada mar olembe maler mar Kiwanogigolo kiwanogin yore mag ndalogi kendo ma yot ma rito gik ma kamago maber mondo obed mayot tiyogo.
2. Ber abich madongo mag ngima mar olemo mar Kiwano (Ma ochung’ne gik ma sayans nyiso)
Tem mang’eny ma osetim kuom le kod sel osenyiso ber madongo ma luwogi mag olembe mag kiwano, ma miyo olembego bedo maber ahinya mondo ji ma odak e boma ma sani omed chiemo pile ka pile:
2.1 Ber ma geng'o ng'ol
Pi ma owuok kuom kiwano dwoko piny ahinya pong’o mar it ma okelo gi xylene kod pong’o mar paw ma okelo gi rachar mar tong’ e oyieyo. <2Zepa> Kiwano ma oting’o ng’injo geng’o NO, iNOS, COX2, kod gik ma kelo ng’ich (IL, TNF- ) e makrofage mag RAW264.7, ma tiyo kaka gik madongo ma kelo ng’ich mag piny.
2.2 Ber mag gik ma geng'o tuoche
Eleutherosides kod enzymes mag geng'o tuoche mag del golo radikal maonge chudo kendo medo nyalo mar del mar geng'o tuoche. <2Zepa> Eleutheroside B dwoko piny ng’injo mar laktat ma ng’ato nyalo ng’ado e ringre ng’ato kod ng’ato ma ng’ato nyalo ng’ado e ringre ng’ato ka ng’ato ma oseol, ka omiyo yo mar Nrf2/HO-1 tiyo. Syringin kod Eleutheroside E bende rito adundo kendo duoko piny tich mar transaminase.
2.3 Ber ma geng'o ng'ol
Gik ma kelo ng’ol kod gik ma ng’ato nyalo ng’iyogo medo ahinya kwan mar glukojen ma ni e del kod glukojen ma ni e del, gimedo tich mar LDH kod SOD, kendo gidwoko piny asid mar laktik kod nitrojen mar urea e remo. Gik ma ne otimre kuom le nyiso ni ng’injo mar kiwano miyo ng’ato bedo gi thuolo malach mar ng’iyo pi e winyo, ma miyo obedo gima ber ne joma ohero ng’iyo ringruok kod jotich ma tiyo e ofis.
2.4 Ber ma rito obwongo
Gima owuok kuom kiwano rito del mag del kuom geng'o ketho mag oksijen kod gwol. Gik ma ne otimre e klinik nyiso ni ng’ado ng’ato gi kiwano, ka otigodo kaka gimoro ma konyo e thieth mar tuo mar ng’ut, konyo ahinya e bero nyalo mar ng’ato kendo konyo e medo ng’iyo mar nindo.
2.5 Ber ma kelo teko mar del
10, IL-6, IL-10, kod TNF.
Pada mar olembe maler mar Kiwanogigolo kiwanong’ado paro kuom gik ma tiyo ma malo, ma miyo gibedo yore ma ji ohero ahinya e loso gik ma itiyogo pile ka pile kendo loso gik ma itiyogo-ma owinjore ahinya gi loso kata medo gik ma itiyogo.
3. Dhi nyime e nonro e wi loso gik ma madho ma tiyo gi Kiwano: Kochakre e gik ma ok otigodo nyaka e gik ma otieko loso
Kaka dwaro mar jogo ma tiyo kod madho ma "thieth- ma chal gi chiemo" medore, osetim dongruok maduong' e loso madho ma tiyo gi kiwano.Pada mar olembe maler mar Kiwanogigolo kiwanogitiyogo ahinya kaka gik madongo ma itiyogo e loso gik mopogore opogore, kendo girito gik ma ne tiyo e olembeno e kinde ma gikonyo e loso gik moko e kar loso gikmoko kendo loko ndhadhu.
3.1 Madho Juis mar Olembe mag Kiwano
Mondo ogeng’ ng’injo matin mar kiwano, nonro ma ne otim e wi gik ma ng’ato nyalo timo ne ong’eyo kaka ng’ato nyalo ng’ado bura: 6% mar juis, 7.5% mar sukros, kod 0.08% mar asid mar sitrik. Tiyo gigolo kiwanokata pauda mar olembe maler kaka gik ma ok otigodo, loso gik moko kaka gik moko ariyo (25 MPa, digri 60 ) ka bang’e keto gik moko ma ok nyal bedo gi nyathi e digri 100 kuom dakika 10, miyo ng’ato bedo gi madho ma kelo mor ma nyalo bedo kuom dweche 3 e ng’ich mar ot.
3.2 Madho Chai mar Kiwano
Chai mar Kiwano miyo ng’ato bedo gi teko kaka miyo Qi bedo motegno, miyo ng’ato bedo gi teko mar ng’ut kod ng’ut, kendo kweyo paro. Gik ma ne otimre gi le nyiso ni omedo tich mar SOD kod GSH -Px ka odwoko piny MDA ma ni e iye, kendo omiyo ber madongo mag geng'o tuoche kod ng'ol.Pada mar olembe maler mar Kiwanoitiyogo ahinya e loso madho chai ma yot.
3.3 Madho Kiwano Moting'o
Fermentation medo ahinya ndhadhu kod tich maber. Gik mabeyo gin kaka ng’injo mar asidi mar asetik kata ng’injo mar Bifidobakteria.Gigo mowuok kuom kiwanonyalo medo ahinya nyalo mar loso mtoka. Bang’ loso maber gik ma miyo gik moko bedo motegno, madhono yudo ndhadhu mamit ma oromo. Bende, madho chak ma nigi bakteria ma nigi asid mar laktik osetim maber e loso gikmoko.
3.4 Madho Kiwano matiyo gi gik moko ariyo
Ka oriw gi gigo mamoko mag thieth machalo gi chiemo kaka Astragalus, jujube, longan, anguro mar shiitake, kod alutuc mar goji kelo duoko maber moloyo. Ranyisi gin kaka madho ma oting’o kiwano-longan kod madho tuke mag shiitake-kiwano, duto nyiso ni gin gi teko maber ahinya mar geng’o ng’ol.Pada mar olembe maler mar Kiwanokendo ng’ado bura miyo ng’ato bedo gi nyalo mar rito maber gik ma nyalo miyo ng’ato obed gi nyalo mar winjo gik moko duto, ma miyo ng’ato bedo gi nyalo mar winjo maber kendo bedo gi nyalo mar tiyo maber.
Gik ma ji madho ok mana ni giketo gik ma tiyo e kiwano, to bende gimedo bedo motegno kendo miyo gik moko bedo mamit kokalo kuom yore ma sani itiyogo.Pada mar olembe maleren gima ber ahinya mar loso ot kendo, kagoloen gima owinjore maber moloyo ne loso math e kwan maduong’ mar-.
4. Giko kod kaka ibiro neno kinde mabiro
Kaluwore gi gik mathoth ma tiyo kod ber mathoth ma en-go ne ngima, olembe mag kiwano osebedo gik ma ng’ato nyalo tiyogo maber ahinya e loso madho ma tiyo. Wuok marpoda mar olembe maler mar kiwanogigolo kiwanoosemedo dwoko piny obadho mar tiyo kode, ma miyo jogo ma tiyo kode ma kawaida yudo ber ma en-go e ngimagi mayot. E kinde mabiro, teknoloji mag loso gik moko ma ng’we ng’ar kod fomula mathoth ma nigi gik mathoth biro yawo thuolo maduong’ moloyo mar loso gikmoko.
Be idwaro yudo rieko mathoth mag nyieo kuom poda kata gik ma owuok kuom olembe maler mag kiwano, paro mag kaka inyalo loso gik moko, kata weche ma manyien kuom nonro ma osetim? Bed thuolo mar weyo paro kata tudore kodwa mondo iyud paro mar jotich. Chak wuodhi mar ngima mar kiwano kendo iyud teko pile ka pile!
Oboke: Oboke ni ochung’ne Zhu Dan kod jowetene, “Dhi nyime e nonro kuom gik ma tiyo, tije mabeyo kod dongruok mar gik ma madho mag ng’injo” (2021) kod nonro mamoko ma nigi teko. Chiemo ma nigi ng’iyo maber onego otigodo e bwo rieko mar thieth; gik ma nyalo timore nyalo bedo mopogore opogore kaluwore gi ng’ato ka ng’ato.










